กุฏสิขชาดก (เรื่องอีกา)

กุฏสิขชาดก (เรื่องอีกา)

ในสมัยพุทธกาล ณ กรุงสาวัตถี ขณะที่พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ วัดพระเชตวันมหาวิหาร ทรงเจริญพระพุทธมนต์โปรดเวไนยสัตว์ ทวยราษฎร์ทั้งหลายต่างหลั่งไหลไปฟังธรรมเนืองแน่น ยิ่งกว่านั้น สมัยนั้นเป็นช่วงที่พระบรมศาสดากำลังทรงแสดงธรรมโปรดสัตว์โลกอย่างเข้มข้น เหล่าภิกษุสงฆ์ทั้งหลายก็พากันตั้งใจฟังธรรมเช่นกัน

วันหนึ่ง ขณะที่พระศาสดากำลังแสดงธรรมเทศนา มีภิกษุรูปหนึ่งนามว่า พระมหาโมคคัลลานะ ซึ่งเป็นพระอสีติมหาสาวกผู้เลิศในด้านฤทธิ์เดช ได้ยินเสียงอันแผ่วเบามาจากเบื้องบนของพระวิหาร เป็นเสียงร้องโหยหวนด้วยความทุกข์ทรมาน พระมหาโมคคัลลานะจึงเงยหน้าขึ้นไปมอง เห็นอีกาตัวหนึ่งกำลังเกาะอยู่บนหลังคา วิหาร ส่งเสียงร้องอันน่าเวทนา

อีกาตัวนั้นมีลักษณะผอมโซ ขนร่วงเป็นหย่อมๆ ดวงตาเบิกโพลงด้วยความหวาดกลัว ปีกข้างหนึ่งดูเหมือนจะได้รับบาดเจ็บ ทำให้มันบินได้ไม่ถนัด มันพยายามจะส่งเสียงร้องเรียกขอความช่วยเหลือ แต่เสียงที่เปล่งออกมานั้นกลับฟังดูแหบแห้งและอ่อนแรง

พระมหาโมคคัลลานะรู้สึกสงสารยิ่งนัก จึงค่อยๆ ลุกขึ้นเดินออกจากที่ประชุมสงฆ์ ไปยังทิศทางที่เสียงร้องนั้นดังมา เมื่อไปถึง ก็เห็นอีกาตัวนั้นกำลังทุกข์ทรมานอย่างแสนสาหัส

“ดูก่อนท่านกา” พระมหาโมคคัลลานะเอ่ยถามด้วยน้ำเสียงอ่อนโยน “ท่านร้องโหยหวนด้วยความทุกข์ร้อนอันใดอยู่ เหตุใดจึงมีสภาพเช่นนี้”

อีกาตัวนั้น เมื่อได้ยินเสียงเรียก ก็หันมามองพระมหาโมคคัลลานะด้วยดวงตาที่เต็มไปด้วยความหวัง มันพยายามรวบรวมกำลังทั้งหมดที่มี ส่งเสียงตอบกลับไป

“ข้าแต่ท่านพระผู้มีเกียรติ ข้าพระองค์เป็นอีกาที่ถูกกรรมเวรตามสนอง ข้าพระองค์เคยเกิดเป็นมนุษย์ในอดีตกาลชาติหนึ่ง เป็นคนโลภมาก ยากจนข้นแค้น ได้ประกอบอกุศลกรรมไว้มากมาย ด้วยเหตุนั้น วันนี้ ข้าพระองค์จึงต้องมาทนทุกข์ทรมานในร่างของอีกาตัวนี้”

พระมหาโมคคัลลานะได้ยินดังนั้น ก็ยิ่งรู้สึกแปลกใจ จึงถามต่อไป

“ท่านเล่าถึงกรรมเวรที่ท่านกล่าวมานั้นให้ข้าพเจ้าฟังได้หรือไม่ ว่าท่านได้กระทำกรรมใดไว้ จึงได้มาเกิดเป็นอีกาเช่นนี้”

อีกาตัวนั้น ถอนใจเฮือกใหญ่ พลางมองไปรอบๆ ราวกับกำลังรำลึกถึงอดีตอันแสนเศร้า

“ในอดีตชาติ ข้าพเจ้าเกิดเป็นมนุษย์ชื่อว่า ‘โกฏิกะ’ เป็นชาวเมืองสาวัตถีเช่นกัน ข้าพเจ้าเป็นคนขี้เหนียว เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เคยทำบุญทำทาน ไม่เคยให้ทานแก่ผู้ตกยาก แม้แต่ข้าวปลาอาหารที่พอมี ก็ยังเก็บหวงแหนไว้เพียงลำพัง ไม่เคยแบ่งปันให้ใครเลย”

โกฏิกะเล่าต่อไปด้วยน้ำเสียงที่สั่นเครือ

“ครั้งหนึ่ง มีนักบวชผู้ทรงศีลผ่านมาที่บ้านของข้าพเจ้า เพื่อขออาหารประทังชีวิต ข้าพเจ้าเห็นดังนั้น ก็เกิดความรำคาญใจ คิดในใจว่า ‘นักบวชผู้นี้มาขอทานอีกแล้ว ข้าพเจ้าจะให้สิ่งใดแก่เขาไปเล่า’ ด้วยความตระหนี่ถี่เหนียว ข้าพเจ้าจึงตะเพิดไล่นักบวชผู้นั้นไปโดยไม่ใยดี”

“นอกจากนี้ ข้าพเจ้ายังเคยขโมยข้าวของของผู้มีอันจะกินบ้าง แกล้งรังแกผู้อ่อนแอที่อยู่ภายใต้การปกครองของข้าพเจ้าบ้าง ทำให้ผู้อื่นเดือดร้อนไปทั่ว โดยไม่เคยคิดถึงผลกรรมที่จะตามมาเลย”

เมื่อเล่าถึงจุดนี้ โกฏิกะก็เงียบไปพักหนึ่ง ราวกับกำลังสำนึกผิด

“เมื่อข้าพเจ้าสิ้นชีวิตในภพนั้น ด้วยอกุศลกรรมที่ได้กระทำไว้ ข้าพเจ้าจึงต้องไปตกนรกภูมิ รับโทษทัณฑ์อันแสนสาหัส เมื่อพ้นจากนรกแล้ว ก็มาเกิดเป็นสัตว์เดรัจฉานอีกหลายภพชาติ จนกระทั่งมาเกิดเป็นอีกาตัวนี้”

อีกาตัวนั้น หันมามองพระมหาโมคคัลลานะอีกครั้ง ดวงตาของมันฉายแววแห่งความสิ้นหวัง

“ดูสภาพของข้าพเจ้าสิ ท่านพระผู้มีเกียรติ ข้าพเจ้าผอมโซ ไม่มีแรง บินได้เพียงไม่กี่ก้าว ปีกข้างนี้ก็ได้รับบาดเจ็บจากการถูกสัตว์นักล่าทำร้ายอยู่เสมอ หาอาหารได้ยากยิ่งนัก ต้องทนทุกข์ทรมานด้วยความหิวโหยและโรคภัยไข้เจ็บ”

“เสียงร้องของข้าพเจ้า ไม่ใช่เสียงร้องแห่งความสุข แต่เป็นเสียงร้องแห่งความทุกข์ทรมานจากผลกรรมที่ข้าพเจ้าได้ก่อไว้ในอดีตชาติ ข้าพเจ้าปรารถนาเพียงจะได้พ้นจากทุกข์นี้ แต่ก็ไม่รู้หนทาง”

พระมหาโมคคัลลานะฟังเรื่องราวของอีกาด้วยความสงสารจับใจ ท่านตระหนักดีว่า นี่คือผลกรรมที่ตามมาอย่างแท้จริง

“ดูก่อนท่านกา” พระมหาโมคคัลลานะกล่าว “ท่านได้กล่าวถึงกรรมที่ท่านได้กระทำไว้ในอดีต ซึ่งเป็นเหตุให้ท่านต้องมาประสบทุกข์ในปัจจุบัน การเวียนว่ายตายเกิดในสังสารวัฏย่อมเป็นไปตามกรรมที่แต่ละผู้กระทำ”

“แต่ท่านอย่าได้สิ้นหวังไป โลกนี้ยังมีความดีงามอยู่ หากท่านตั้งใจมั่นที่จะประพฤติกรรมอันดีงาม แม้จะเป็นเพียงสัตว์เดรัจฉาน หากมีบุญกุศล ก็ย่อมสามารถพ้นจากทุกข์นี้ได้”

“ในชาตินี้ ท่านได้มีโอกาสพบพระพุทธศาสนา ได้ฟังธรรมจากพระบรมศาสดา หากท่านสามารถระลึกนึกถึงคุณพระรัตนตรัย และปรารถนาจะทำบุญกุศล แม้เพียงเล็กน้อย ก็อาจเป็นเหตุให้ท่านได้พบกับภพภูมิที่ดีขึ้นในอนาคต”

อีกาตัวนั้น นิ่งฟังพระมหาโมคคัลลานะด้วยความตั้งใจ พลางก้มหน้าสำนึกผิด

“ข้าแต่ท่านพระผู้มีเกียรติ ข้าพระองค์เข้าใจแล้วถึงความผิดพลาดในอดีตชาติของข้าพระองค์ และข้าพระองค์ขอตั้งจิตมั่นว่าจะพยายามระลึกถึงคุณพระพุทธเจ้า คุณพระธรรม คุณพระสงฆ์ และปรารถนาจะทำบุญกุศลเท่าที่ข้าพระองค์จะสามารถทำได้”

พระมหาโมคคัลลานะจึงได้แสดงธรรมโปรดอีกาตัวนั้น ด้วยการสอนให้ตั้งมั่นในคุณพระรัตนตรัย และหมั่นระลึกถึงความดีงาม แม้ในสถานะของสัตว์เดรัจฉาน

หลังจากนั้น พระมหาโมคคัลลานะก็ได้กลับไปนั่งฟังธรรมของพระบรมศาสดาต่อไป ส่วนอีกาตัวนั้น เมื่อได้รับฟังธรรมและได้รับคำแนะนำ ก็มีกำลังใจขึ้นมาบ้าง พลางพยายามจะขยับปีกข้างที่บาดเจ็บ

วันเวลาผ่านไป อีกาตัวนั้นก็ยังคงอาศัยอยู่ที่หลังคาพระวิหาร มันยังคงมีสภาพผอมโซ แต่ก็พยายามที่จะทำตามคำสอนของพระมหาโมคคัลลานะ

มีอยู่ครั้งหนึ่ง ขณะที่ภิกษุรูปหนึ่งกำลังฉันภัตตาหารอยู่ มีเศษอาหารบางส่วนหลุดร่วงลงมาจากบาตร อีกาตัวนั้นเห็นดังนั้น ก็รีบโผลงลงไปกินเศษอาหารนั้นอย่างรวดเร็ว แม้จะเป็นเพียงเศษเล็กเศษน้อย แต่มันก็มีความสุขที่ได้ประทังความหิว

อีกครั้งหนึ่ง มีอุบาสิกาผู้ใจบุญคนหนึ่ง กำลังนำอาหารไปถวายพระภิกษุสงฆ์ ขณะที่เดินผ่านพระวิหาร เธอก็เห็นอีกาตัวนั้นมีสภาพน่าเวทนา จึงได้แบ่งขนมปังชิ้นเล็กๆ ให้แก่มัน

อีกาตัวนั้น เมื่อได้รับขนมปัง ก็ก้มลงกินด้วยความสำนึกบุญคุณ มันร้องเสียงเบาๆ ราวกับจะกล่าวคำขอบคุณ

แม้ว่าสภาพร่างกายของมันจะยังไม่ดีขึ้นในทันที แต่จิตใจของมันก็เริ่มมีความสงบสุขมากขึ้น จากการได้ทำความดีและได้รับเมตตา

ต่อมา ไม่นานนัก อีกาตัวนั้นก็สิ้นอายุขัย ด้วยผลบุญที่ได้ตั้งมั่นในคุณพระรัตนตรัย และได้รับการช่วยเหลือจากพระมหาโมคคัลลานะ รวมถึงเมตตาจากผู้คนทั้งหลาย ทำให้มันได้ไปจุติในภพภูมิที่ดีกว่า

เมื่อพระบรมศาสดาทรงทราบเรื่องราวทั้งหมด จึงทรงตรัสเล่าเรื่องกุฏสิขชาดกนี้ เพื่อแสดงให้เห็นถึงผลของกรรมที่เกิดจากการกระทำในอดีต และเพื่อให้พุทธศาสนิกชนทั้งหลายได้ตระหนักถึงความสำคัญของการทำความดี การให้ทาน และการมีจิตใจที่เมตตา

คติธรรม

การทำกรรมดีย่อมนำมาซึ่งผลดี การทำกรรมชั่วย่อมนำมาซึ่งผลชั่ว การเวียนว่ายตายเกิดในวัฏสงสารเป็นไปตามกฎแห่งกรรม แม้ในสถานะที่ต่ำต้อยเพียงใด หากตั้งมั่นในความดีและระลึกถึงคุณพระรัตนตรัย ก็ย่อมสามารถพบหนทางแห่งการพ้นทุกข์ได้

บารมีที่บำเพ็ญ

ในชาตินี้ พระโพธิสัตว์ (ซึ่งในอดีตชาติคือ โกฏิกะ) ได้ทรงบำเพ็ญบารมีคือ ทานบารมี (เมื่อครั้งได้แบ่งปันอาหารให้แก่นักบวชในชาติภพก่อน) และ ปัญญาบารมี (ในการเข้าใจถึงผลของกรรมและตั้งมั่นในคุณพระรัตนตรัย) รวมถึง เมตตาบารมี (เมื่อครั้งได้รับเมตตาจากผู้อื่น)